Nguồn gốc và các nhóm mở rộng
Liên minh bắt đầu từ thời kỳ sau Thế chiến II. Đầu Chiến tranh Lạnh, hệ thống giám sát Echelon phát triển để theo dõi liên lạc của khối phía Đông, rồi mở rộng ra phạm vi toàn cầu. Năm 2001 đánh dấu sự gia tăng giám sát Internet nhân danh chống khủng bố; một phần hoạt động này được người tố giác Edward Snowden tiết lộ. Thông tin trao đổi có nhiều nguồn: nghe lén, camera giám sát, ảnh vệ tinh và siêu dữ liệu.
Các tên gọi 9 Eyes và 14 Eyes thường chỉ những mạng lưới hợp tác tình báo rộng hơn. Không nên hiểu đây là ba cấp của cùng một văn bản công khai với nghĩa vụ giống hệt nhau. Ngoài các danh sách đó còn có những hình thức hợp tác song phương và đa phương khác. Khi đánh giá VPN, các nhãn này cho thêm bối cảnh chứ không đưa ra phán quyết.
Tác động của VPN: xem nhà mạng trước
Khi không dùng VPN, nhà mạng có thể thấy IP đích, truy vấn DNS chưa được bảo vệ, thời điểm kết nối và lượng dữ liệu. HTTPS đã hạn chế khả năng họ đọc nội dung cụ thể của trang. Khi dùng VPN, nhà mạng chủ yếu thấy một kết nối mã hóa tới máy chủ VPN, còn dịch vụ VPN trở thành bên trung gian kỹ thuật khác. Dấu vết vẫn có thể tồn tại nếu dịch vụ đó giữ nhật ký. Vì vậy, câu hỏi chính không chỉ là liên minh chính trị, mà còn là từng bên thật sự giữ những dữ liệu nào.
Ảnh hưởng của chính liên minh FVEY
Không thể định lượng ảnh hưởng trực tiếp cho mọi trường hợp. Liên minh giúp các nước trao đổi thông tin tình báo, nhưng quyền thu thập, thủ tục tư pháp và nghĩa vụ của doanh nghiệp phụ thuộc luật từng nước. Chính sách không lưu nhật ký làm giảm dữ liệu quá khứ có sẵn, song không xóa nghĩa vụ pháp lý hay dữ liệu tài khoản. Ở nơi pháp luật cho phép, cơ quan có thẩm quyền cũng có thể yêu cầu thu thập có mục tiêu trong tương lai.
Người dùng tại Việt Nam cần hiểu gì?
Việt Nam không nằm trong các danh sách thường gọi là 5, 9 hoặc 14 Eyes. Điều đó không có nghĩa là không có hợp tác quốc tế, cũng không tự động bảo đảm được bảo vệ. Người dùng tại Việt Nam cần phân biệt ba yếu tố: pháp luật áp dụng với mình, thẩm quyền pháp lý đối với công ty VPN và quốc gia đặt máy chủ mình chọn. Kết nối tới máy chủ ở Mỹ hoặc châu Âu không chuyển trụ sở pháp lý của công ty sang đó; chọn máy chủ Việt Nam cũng không biến công ty nước ngoài thành công ty Việt Nam.
Điều cần xem là lượng dữ liệu có thể được khai thác: chính sách không lưu nhật ký viết rõ ràng, kiểm toán, cách xây dựng hạ tầng, báo cáo minh bạch và cách nhà cung cấp từng xử lý yêu cầu từ cơ quan chức năng.
Khi có điều tra
Đã có VPN cung cấp thông tin cho cơ quan tư pháp: Hide My Ass trong vụ liên quan một thành viên LulzSec, và IPVanish trong một vụ án rất nghiêm trọng. Lời khuyên phổ biến là chọn VPN ngoài các nước buộc lưu dữ liệu, nhưng cần hiểu giới hạn của nó: ngay cả VPN ở ngoài nhóm 5/9/14 Eyes cũng có thể phải giao nộp dữ liệu đang có. Năm 2017, PureVPN đã cung cấp thông tin xác nhận một tội phạm sử dụng dịch vụ của mình. Các ví dụ này liên quan đến điều tra tội phạm rất nghiêm trọng. Khả năng bảo vệ thực tế vì thế phụ thuộc vào việc có dữ liệu để cung cấp hay không, hơn là quốc kỳ nơi đặt công ty.
Luôn đọc chính sách rồi chọn theo nhu cầu
Trước khi đăng ký, hãy đọc chính sách quyền riêng tư. Cũng cần xem điều khoản sử dụng, thường thống nhất với chính sách đó, và nơi đặt các máy chủ bạn sẽ dùng. Lựa chọn cuối cùng tùy nhu cầu: khả năng tương thích, tốc độ, máy chủ, chặn quảng cáo và giá. Cách dịch vụ xử lý nhật ký luôn cần được kiểm tra kỹ. Xem thêm có nên lo ngại VPN thuộc Five Eyes, VPN và 14 Eyes, cùng VPN ngoài các nhóm này.